Ogrody Dworkowe

Ogród dworski to ogród kipiący barwami i zapachami, związany z tradycją i klimatem. Pełno w nim nastrojowych zakątków, miejsc wymarzonych do lektury, ruin, sadzawek, altan ukrytych w malowniczej zieleni. Ogrody takie mają w nas wzbudzić tęsknotę za dawnymi czasami, miejscami, które widzieliśmy. Ogrody zakorzenione w polskiej tradycji możemy podzielić tematycznie ze względu na ich wielkość i status na ogrody pałacowe, ogrody przy dworach szlacheckich i ogrody polskich wsi.
Ogrody pałacowe zgodnie z panującymi trendami czerpały wzorce a ogrodów formalnych -włoskiego renesansu, francuskiego baroku , oraz angielskich parków krajobrazowych. Ogród szlachecki również zmieniał się w czasie:

  • W okresie baroku w siedzibach wiejskich królowały ogrody francuskie, charakteryzujące się osiowością i regularnością układów.
  • Pod koniec XVIII wieku zaczęły dominować parki angielskie – romantyczne, malownicze, nieregularne, ukształtowane w charakterze „naturalnym” z wolno rozmieszczonymi jaskiniami, głazami, wodotryskami.
  • W XIX w. ogrody przy dworach i dworkach kształtowano w dwóch zasadniczych stylach: krajobrazowym i geometrycznym nawiązującym stylistyką do renesansowych ogrodów włoskich.  Na przełomie XIX/XX w. wykrystalizował się styl nazywany dworkowym. 

Zazwyczaj ogród miał układ osiowy lub do niego zbliżony. Można w nim było wydzielić część zajezdną (kolisty podjazd ramowany oficynami), dwór oraz salon ogrodowy. Salon był zamknięty wysokimi drzewami, a wokół niego rozwijała się rozmaicie dalsza część ogrodu, na przykład sad, stawy, część krajobrazowa. Sam dwór często tonął w zieleni krzewów, kwiatów i pnączy. Uroku dworskiej siedzibie dodawał park, sad owocowy, warzywnik, aleja wjazdowa i dziedziniec. Parki i ogrody dzielono za pomocą ścieżek na niezależne kwatery, które ograniczano drzewami, szpalerami, krzewami bukszpanu lub treliażami. We wnętrzach takich kwater sadzono różne rośliny. W jednych można było spotkać rośliny użytkowe: zioła, warzywa przyprawowe, w innych - ozdobne kompozycje kwiatowe, a w jeszcze innych drzewa i krzewy owocowe. Wewnątrz kwater, na skrzyżowaniach dróg, ścieżek stawiano pergole i altany. Były one ocienione dzikim winem, bluszczem, a czasem pospolitą fasolą. Najczęściej do dworu prowadziła grabowa lub lipowa aleja, która nie dochodziła do samego budynku, ale do tzw. gazonu, czyli owalnego kwietnika. Znajdował się on na wprost wejścia do budynku. Wokół gazonu otoczonego często krzewami tarniny lub żywopłotem, wypełnionego drzewami, lub kwiatami- wiodła dróżka dojazdowa do dworu. Układ taki stanowił odwzorowanie barokowych dziedzińców honorowych występujących w architekturze pałacowej.

Przy samym dworze kwitły kwiaty, a na jego ścianach pięło się dzikie wino. Reprezentacyjny, dworski park odgradzano rzędem drzew od bardziej użytkowych ogrodów - warzywnego i owocowego. Zazwyczaj były one położone od strony tylnej elewacji dworu i w pewnym oddaleniu od siedziby. Ogrody kwiatowe były pełne klombów, krzewów róż i bzu.